Хамның хат аларға иткені

Материал из sostik.info
Перейти к: навигация, поиск

Пір аалда ӧкіс иней чуртаптыр. Пір нимезі чоғыл аның, хара-чалғыс хызыӌағы пар полтыр, уғаа сіліг пала. Чуртирға аар полып, ар чалғыс хызын ол иней пай хамға хой хадарарға пир салған.

Олох хамда ӧкіс оолағас чалӌы полча. Ӱр бе, ас па полғанда, пу ікӧлең удур-тӧдір кӧӧленізібіскеннер. Олар-ның чуртсалар сағыстары пар, чехамнаң хорыхчалар.

Хам, пу киректі піл салып, ӧкіс оолахты ыраххы занмкада хой хадарарға ызыбысхан, хыс паланы ибінде сӱмекчін идерге халдыр салған.

Хам ипчізін чоо сохчаң, анзы ағырығ пол парған. Ӱр ниместең хамның ипчізі ӱреп парған. Ам хам, пу хыс паланы тут киліп, хонӌығында тӱзір салған. Хыс пала чуртирға кизе-тоғыр хынмннча.

— Торғаа сулғим сині,— тіп алдапча хам, — хайдағ кипке хынзаң, андағны ал пнрем; хайдағ тамахха хын-заң, андағны чирзің.

Хыс пала хамның чооғын истерге дее хынминча. Чӧпке кирерге тіп, хам хыс паланы атха ӱңерче, соох аңмарға чаапча. Че пір дее ниме сыхпинча.

Піди ниме сыхпаанда, хам сӱме саларға сағынып алды. Кӱснең той идіп, хыс паланың іӌезіне кӧбдин халығ тӧлебізерге итче.

Ӧкіс иней чуртапчатхан аалға киліп, халығ тӧлирге итче. — Паламның чӧбі чохта, анынаң хайди чуртирзың,— тіпче инейек.—Син кирі кізі, ағаа паба даа поларға килізерзің, ол, тізең, ам даа олған нооза. Маға синің сыйииң, малың кирек чох. Паламны позыдыбыс. Кӧңні читкен кізінең хонзын.

Аның аразында хыс пала хамнаң тизіп ойлабысхан. Хам, туғаннарын чыып алып, кілеп чӧріп,аны таап алған. Ам ол аны апар полбинча, чон пнрбинче бе хайдағ. Ал полбин, хам ол хысты чарғаа пирче.

Чарғаа киліп, хам чарғыӌаа чоохтапча:

— Пу хыс мині уғаа тың ӱретті. Хонам тіп чӧп пирғен. Тойға ппс-алты мал соххам, араға алғам. Іди ӱредін салғанда, ол, чуртирға хынмин, парыбысхан.

Чарғыӌы, хыс палазар хатығ кӧріп, сурча:

— Син мындағ частығ, саблығ кізіні ноға підн хаңырттың?

— Мин аны хаңыртпаам, пір дее сӧс пирбеем,— тіп-че хыс пала,—аның ӱредінгенінде минің киреем чоғыл.

Кирек оой ннмес, чарғыӌы аны сизін салған: пір саринаң аның чон аразында сынӌых полары килче, паза пір саринаң хамны хыйыхтнрға хынминохча.

— Мин сірердең ӱс сурығ сурам,— тіпче сағын кӧріп ол,—ол сурығларға орта нандырғаныңарның сыны полар.

— Чир ӱстӱнде табцрахтаң табырах нимедір?— тіп сурча чарғыӌы, позы, "мындағ сурыға" нандырарға сағысты хайдаң алар пу хыс парасхан", — тіп сағынча.

— Чир ӱстӱнде табырахтаң табырах минің чӱгӱр-ӌең тораадым полар,— тіпче хам.

— Чох, ол сын полбас,— тіпче хыс пала,—чнр ӱстӱнде табырахтаң табырах кізінің сағызы...

— Пайдаң пай чир ӱстӱнде ннмедір?— тіп сурча чарғыӌы.

— Пайдаң пай минің хончиим—Апун пай. Аннаң пай кізі чоғыл,—тидір хам.

— Мнн сағынғанда, андағ нимес,—тидір хыс пала,— чир ӱстӱнде пайдаң пай чпр полар, чирде прай чонның изі.

Чарғыӌы, хыс палазар тарынӌах кӧріп, аннаңарох сурча: — Чир ӱстӱнде кӱстігдең кӱстіг нимедір?

— Ол уғаа оой сурығ,—тидір хам,—прай нимедең кӱстіг минің хара адым. Ол чӱзер пуд ас тартыпча.

— Ол тайма. Чир ӱстӱнде прай нимедең кӱстіг чон. Чоннаң кустіг ниме чоғыл,— тіпче хыс пала.

Хыс пала іди теен соонда, чарғыда одырған чон: "Сын! Сын!"— тіп хысхырызыбысханнар... Пайлар, тізең, чоох сығарарға тідінмин салғаннар...

Чарғыӌы ағаа нандырар чоох таппин холларын чая тут салған.

Аның соонда хыс пала, кӧӧленген оолғынаң алызып, чахсы чуртап халғаннар.

Примечание

"Хамның хат аларға иткені" тіп нымах 1954 чылда М. К. Добровтаң пазылған.