Тӱлгӱӌек

Материал из sostik.info
Перейти к: навигация, поиск

Тӱлгӱӌек, хомыс тудынып алып, ойнап ала, ӧзен тӧ-бін чӧр сыххан. Илееде парабас, хозанахха учураппарды.

— Хайдар паризың, Тӱлгӱӌек пиӌе?—тидір хозан.

— Пір чирде той полча, тойға парим.

— Мині хада апарарзың ма?

— Андағ улуғ тойға хайди апарбас...

Амды ікӧлең чӧр сыхтылар. Кӧглеп, сарнап, ӧзен тӧбін тӱс паризалар, удур Пӱӱр ойлап одыр.

— Хайдар паризар, нанӌылар?—тіпче.

— Тойға парибыс, Пӱӱр харындас!—тіпчелер пулар.

— Мині хада апарарзар ба?

— Мнні мӱндіріп алар ползаң, апарарбыс,—тидір Тӱлгӱӌек.

— Туңмазын хайди апарбас,—тіп, Пӱӱр Тӱлгӱӌекті мӱндіріп алып, аннаң андарох чӧр сыхханнар. Тӱлгӱӌек хомызын ойнап одырча.

Ырах па, чағын ма парғаннар олар. Іди парчатханнарында, Абачах урун парды пуларға.

— Хайдар паризар, харындас-туңмалар?—тидір ол.

— Тойға парибыс, Аба ағаң, тойға. Снн чи хайдар пас чӧрзің?

— Хымысха кілеп пас чӧрчем. Мині чи хада апарарзар ба?

— Сині апарбаза, паза кемні апарарбысса, ағаң,— тидір Тӱлгӱӌек.

Амды тӧртӧлең улуғ кӧгде, улуғ сарында парирлар. Пара-пара тирең оймахха читтілер.

— Мына мында полар той. Аалӌылар чыылғанӌа, тӱрче сағыңар,—тіпче Тӱлгӱӌек. Тӱрче полып, пірсі пірсінең тудынып алып, кіріп алдылар ол оймахха. "Кірерін кіріп алдым, хайдй ла сығар ним," — тіп сағынча Хозан. Кіргенде ноо ниме ползынза, ойын, кӧг пасталыбысхан. Ойни, ойни килгенде, Тӱлгӱӌектің азыранары килібіскен.

Пӱӱріӌекке сыбыранып чоохтапча:

— Кӧрдек, тігі Хозан саға хайди ахсын чабал тудып одырча,—тіп.

Аны ла искен, Пӱӱр Хозанахтың тӱк-тағын пурладыбысхан. Хозанахтың идін, ӱлесклеп алып, чіп одырлар.

Тӱлгӱӌек иттіг-иттіг кизектерні кистінзер салып одырча. Той улғадып, улам нызырас, суулас парилар пулар. Хомыс табызы, хай, ыр-сарын оймахха толча. Ӧймахтаң тозын, ыс ла чіли, сыхча. Чир ӱстӱндегі аң-хус, аны кӧріп, хайхас турлар. Ойни, ойни килгенде, Тӱлгӱӌектің пазох азыранары килібіскен. Абаӌахха сыбыранча:

Кӧрдек, Пӱӱр синзер хайди ахсын хойралтып, тілін сығарып одырча.

Аба, Пӱӱрні хаап алып, олох чирзер ызыбысхан. Ам Абанаң Тӱлгӱӌек ікӧлең, игірлеріне ит толдырып, пӱгӱрлеріне мӱн толдырып, кӧглес парирлар. Тӱлгӱӌек чағлығ-чағлығ кизектерні кистінзер чазырып одырча. Ӱр бе, ас па полғанда, Тӱлгӱӌектің азыранары килібіскен. Амды ол кистіне тастаан чағлығ иттерін алып чіп одырча. Абаның, азыранары киліп, Тулғӱӌектең сурча:

— Син, туңмам, итті хайдаң алып чіпчезің?

— Мин харнымны чара тартып, андартын сығарып алчам,— тіп нандырча Тӱлғӱӌек.

Аба, пт чирі киліп, харнын чара тартыбысхан. Парасхан андох ӧл чӧрібіскен... Аба иді чіп, Тӱлгӱ мынта нлееде ӱр айбыныбысхан. Абаның иді чызып таа ысхан. Ит чызына саасхан-хусхуннар чыылыс сыхханнар. Тӱлгӱчектің кирее хомай полыбысхан: хайди даа сыхчаан пілінминібіскен. Саасхан-хусхуннарны хығырып алып, оларны итке сығарарға чаллап алды. Олар аны сығарыбысх.аннар. Оймахтаң сығып алып, Тӱлгӱӌек, сарнап, кӧглеп, ӧзен чоғар ойли халған.

Примечание

"Тӱлгӱӌек" тіп нымах 1946 чылда Асхыс районындағы Кічіг Нонып тіп аалда, 24, частығ Г. Нербышевтең пазылған. Иң пастағызын хакас тілінең "Алыптығ нымахгар" тіпсборникте сыххан, Абакан, 1951 чыл, 242 стр. Хакгиз. Орыс нымағынаң пӱткен нымах. "Русские народные сказки" тіп сборниктегі "Оймахта аңнар" тіп нымахтаң тиңнестір кӧр. М. 1952 ч., Мослитиздат.