Сибіӌекнің сибдейек

Материал из sostik.info
Перейти к: навигация, поиск

Моол ханының оолғы чазағ чирі-сууна чадап ла читкен. Аны кӧр салып, Моол ханы хазырланыбысхан:

— Хайдадыр чааӌыларым? — сурған ол оолғынаң.

— Пабаң, — тіпче оолғы, — Ӧӌең Матрның ооллары прай атхлап салғаннар. Позым даа сала ла тіріг халдым.

Моол ханы чобал сыххан. Ам ол Ӧчең Матрның оолларының атыстарын сыныхтирға чарат салды.

Моол ханы прай чааӌыларын чыып алған. Ікі хурығ тіл кізі таллап алып, азых-тӱлӱк, араға тимнеп Сибіӌекнең Сибдейексер ыза пирген.

— Піс Моол ханынаң килдібіс. Ол сірернең чаразарға итче. Хан сірернің атызыңар пілерге итче. Сынап сірер аның чааӌыларын атыснаң ассаңар, Моол ханы сірернің пабаңарның нимезін прай наңдыра пирер тирзер, — тіп чарғы-чахаан пирче Моол ханы нымысчыларына.

Паяғыларың, Сибіӌекнең Сибдейекті чоо Сыйлап, Моол ханының чахиин читір пирділер.

— Піс пілчебіс, — тіпчелер харындастар, - Моол ханы сӱменең пісті холға киріп аларға хынча, соонаң ӧдір саларға итче. Че піс хортых нимеспіс, ханнаң хорыхпинчабыс. Парарбыс аның мӧрейіне.

Моол чазыларында мал тығылысча. Иблерде ис-пай тыхталча. Тӧр саринаң Моол ханының пиглері чыылысча "Мирген атыс" мӧрейіне. Моол ханының алтон атығӌызы, пістің ікі оол эн чазаа сыхтылар. Ханаттығ хусты, харсахтығ аңны ӱс кӱнде кем кӧп атар - моол кізілері бе алай Сибіӌекнең Сибдейек пе - кӧп атханы азар.

Мӧрейнің сахлады, турғысхан чахии тиң нимес. Че хайди идер зе, ханның холы, хатығ, кізі чирі кӱстіг.

Моол ханының алтон чааӌызы аң-хустың урынғанын на атыпчалар.

Ікіс оол, хайди даа полза, тузалығ аң-хусты тибіретпеске тіп чӧптезіп алғаннар. Ачын хустың тумзуғын ӱзе атарға, чабал аңның тістіг пазын ӱзе атарға чоохтазып алғаннар.

Ӱс кӱн пазында Моол ханының ибізінің хыринда сан санап, пӧгін пӧк сыхханнар.

Алтон чааӌы арығ аң-хусты ӱӱп салдылар. Мында пуланнар, сыыннар, сас хучалар, ах кииктер, хуулар, тодахтар, сӱленнер, хысхылыхтар.

Пістің ооллар ікі тер хап артын килгеннер.

Пістің чон аң-хустың чахсызын тикке ӱредер чоғыл. Хости одырған хууға теерердең хан тигірдегі киикчінің тумзуғын ӱзе атарының хайзы миргендір, хан кізі? — тіпчелер Сибіӌекнең Сибдейек. Іди тіп, хаптарын тӧгібіскеннерінде, — тигілгеннер, саасханнар, ӱгӱлер тумзухтары саны чох чайылча; хуналар, пӱӱрлер, абалар, чохыр аңнар пастары тістерін ырсайтысчалар.

Санабысханда, ікі оол алтон моолдаң илееде артых атып салтырлар.

Чобалып одыр Моол ханы. Ікі оол ас парды. Хыйғаларын даа кӧзіт пирділер: прай аң-хусты атпин, ачыннарын на хыртырлар. Кӧп ачын аң-хус хыр салғаннар олар.

Ол арада хыӌырыстығ табыс истіл парған:

— Атығӌылар ползаңар, мині атып халыңар, — тіп пора хусхун тапсапча, позы тобынахча ла пӧзікте сиил парча.

Ӧрін тее парған Моол ханы, чааӌыларына хысхырча:

— Кӧзідіңердек атызыңарны!

Алтон чааӌы ипти кӧстеп киліп пір тиңе позыдыбыстылар ухтарын. Чалғыс таа чӱк тӱспеді хусхуннаң. Сибіӌек ікі чарнына тӱскен, чааӌаан тартып, соғанын позыдыбысхан. Тірлектене тӱскен хусхун. Моол ханы харах албин аңдыпча хусхунға. Сырайына ниме-де чоо тееп парған. Чочаанынаң тура хонған Моол ханы. Кӧрзелер, хусхун тумзуғы тӱс килтір.

Моол ханы сағынча: "Мындағ атығӌыларнаң ынағ чуртирға кирек".

Ӧӌең Матрның малын, чонын нандыра пиріп, ікі оолғын ибге позыдыбысхан.

Сибіӌекнең Сибдейек ам даа чон аразында чуртапчалар тіп чоохтасчададырлар апсахтар.

Примечание

"Сибіӌекнең Сибдейек" тіп былина 1940 чылда П. А. Доможаковтаң Н. Г. Доможаков пасхан паза литературнаи иде тоғын салған.