Пайдаң чох-чоос кізінің чарғыласханы

Материал из sostik.info
Перейти к: навигация, поиск

Пір аалда улуғ пай чуртаптыр. Олох аалда чох-чоос кізі чуртапча. Аның семьязы улуғ, тоғынӌаң кізі—позы ла, уғаа тың хызылчададыр.

Ӱр бе, ас па чуртаан ол іди, кем піледір аны.

Ам пір хати, часхы туста, пу аалда улуғ ӱлӱкӱн полча. Прай чон кӧглеп сууласча. Чох-чоос ла кізі мыннаңар хайди чуртап парарынаңар сағысха тӱзіп одыр. Сағынып, сағынып—чобал, чобалба—кирекке полыс ит полбассың тидір, пірее ниме иткейӧкпін. Іди одырып кӧрчетсе, аал арали пай килир. Аны кӧр салып, образ алнына тістенекти турып алып, хысхыр киліп худайға пазырча. Аны истіп, пай тыңнап тур.

— Худайға минің пазырғаным чидіп, пірее салковай ахча пирзін маға, пір дее ахча читпезе, алай пір ахча даа артых полза, албаспын,—тіпче.

Пай ізебінең оох ахча сығар килген. 99 ахча санап алып, сӱбӱрекке сӧргеп, кӧзенектең кире тастабысты.

Ахча чирде тӱкли тӱскенде, чох кізі санап кӧрзе, 99 ахча.

— Че салковайға читпезе дее худай пирген нимені алып аларға кирек,—тіп ізебіне сух салды.

Тӱрче поларынаң пай кізі кіре салды.

— Хая ахчам, ноға алып алдың!—тидір.

— Хайди полғаныңдыр, хайдағ ахчаң, хаӌан алғам?

— Сағам худайдаң пір салковай тілеп, пазырынып одырғазың. Пір дее ахча читпезе, алай пір дее ахча артых полза, албаспын тееніңде, мин 99 ахча тастаам, сині алар ба, чох па тіп; син ол ахчаны алып алдың,—тіп, кӱрленче пай.

— Чох,—тіпче чох-чоос кізі,—синнең пір дее ахча албаам, сині кӧрбеем.

— Че син іди полча ползаң, мин сині ӱгредем. Адыр тӱрче тохта,—тіп пай кізі сых парды.

Ӱлӱкӱн ирткен соонда, пай, чох-чоос кізізер киліп, ӌабалланча:

— Че чарғаа параң. Анда кӧзідем саға кізі ахча-зын хайдн аларын.

— Чарғаа хайди парам мындағ чабал кнптіг, улуғ пастыхтар кӧр саларлар, кирбестер дее,—тидір чох-чоос кізі,—пірее кисчең кип пирзең, парам.

Пай кізі ибінепарып, чахсы арах стан, кӧгенек ал киліп:

— Че чӧр, нимее чарабаан,—тіпче.

Чарғаа читіре ырах. Пу соохта, мындағ хырна тоннығ хайди парӌаң. Тон пирзеиъ—парам, пирбе-.зең—парбаспын,—тіпче чох кізі.

Ам пай кізі, парып, тон ал киліп тіпче:

— Ма, кис, паза сылтанӌаң нимең чох полар неке. Че, сых, адың кӧл, параң табырах:.

— Сылтанӌаң даа ниме ноо ниме полар, минің адым чабал, чзрғаа ырах, чит полбас. Сынап чарғыла-зарға хынзаң, чарғаа пар килерге ат пир, хынмазаң, нимелерің нандыра апар, мин адым андар чобатпаспын,—тігіче чох кізі.

Пай кізі сағын кӧрзе, пу кізі тик тее парбасха чох тібес, парбиныбысса—ачын кізее ахчазы аястығ. Парып, ат ал килген. Чох кізі ол атты кӧлігі алды. Парирлар.

Ам пулар чарғаа киліп чарғыласчалар. Чарғыӌы пайдаң сурча:

— Хайди полғазар?

— Я, хайди полар полғабыс, пу кізі худайға пазыр-чатхан, худайдаң пір салковай ахча тілеп. Пір дее ахча читпезе, пір дее ахча артых полза, албаспын теек. Іди теенде, мин ағаа кӧзенектең 99 ахча тасти пиргем. Ахчаны алып алған, ам пирбинче. — Киртінмеңер ағаа, ол уғаа иртіре чой, чабал кізі,—тидір чох-чоос кізі,—тӱрче полза, мннің кискен кибімні миниӧк тир.

- Ідик тее аның кискен кибі "минн,—тидір пай.

— Кӧрчезер! Тӱрче полза, минің тонымны позынаох тартыныбызар.

— Йа, тоның мини полбин кемни полчаң,—тіпче пай.

— Сын нимес пе минің чоохтааным, тӱрче полза, кӧл чӧрген адымны миниӧк тібізер. Ол хаӌаннаң андағ чабал, чап, чой кізі, —тидір чох-чоос кізі.

— Мини, минің адымнаң чӧрзің!—тіп ачиин пазын полбнн, пай кізі хысхыр сыххан,—прай нпмең мини, сннің пір дее нимең чоғыл!

— Тызыңар пу алохханны. Ол маға даа тыынарға чох тібес,—тігіче чох кізі.

Чарғыӌылар кӧріп одырзалар, сынап таа пу кізінің сағызы чох арах осхас, сынап таа пу уғаа чой, чап кізі осхас. Чох кізінің чооғына киртініп, пайны с ығара сӱрібістілер, чох кізее, тізең, ол пролыг нимес, кӧлген ады, кибі ани позыни тіп пічік ит пиртірлер.

Примечание

"Пайнаң чох-чоос кізінің чарғыласханы" тіп нымах 1950 чылда С. П. Кадышевтең пазылған.